कर्णवेध संस्कार
विषयसूची
तत्र व्यासः-
कृतचूडेऽव्रते बाले कर्णवेधो विधीयते।
तद्देशाचारकुलाचारतोः वगन्तव्यमिति ।
वर्षे तृतीये पञ्चमे वेति अयुग्मवर्षे कर्णवेधः । तत्र चन्द्रतारानुकूले शुभदिने, कर्णवेधोक्तनक्षत्रे पिता प्रातरुत्थाय स्वकीयं प्रातःकृत्यं निर्वत्र्य आचम्य कर्मपात्रं कृत्वा प्रतिज्ञासङ्कल्पं कुर्यात् -
(क) प्रतिज्ञासङ्कल्पः
ॐ अद्येहेत्यादि देशकालौ सङ्कीर्त्य अमुकोऽहममुकराशेः पुत्रस्य बीजगर्भसमुदभवैनोनिबर्हणद्वारा पुष्टद्यायुःश्रीवृद्धिपूर्वकं श्रीपरमेश्वरप्रीतये कर्णवेधकर्म करिष्ये । तदङ्गत्वेन अर्घ्यस्थापनपूर्वकं दीपकलशगणेशादीनां पूजनञ्चाहं करिष्ये ।
ततोऽर्घ्यं संस्थाप्य दीपकलशगणेशान् सम्पूज्य कलशे नवग्रहानावाह्य सम्पूज्य जले केशवादिदेवानां पूजनं कुर्यात् -
(ख) ससङ्कल्पं केशवादिदेवानां पूजनम्
तत्र सङ्कल्पः- अद्येहेत्यादि अमुकराशेः पुत्रस्य कर्णवेधकर्मणि कलशे आदित्यादिनवग्रहाणां जले केशवादिदेवानां च पूजनमहं करिष्ये । इति सङ्कल्प्य एतन्ते। इति प्राणप्रतिष्ठां कृत्वा
आवाहनम् -
ॐ भूर्भुवः स्वः कलशे आदित्यादिनवग्रहाः जले केशवादिदेवाः सुप्रतिष्ठिताः सुवरदा भवन्तु,
इत्यावाह्य नाममन्त्रेण पाद्यादिभिः पूजयेत् -
ॐ केशवाय नमः । ॐ हराय नमः। ॐ ब्रह्मणे नमः । ॐ चन्द्राय नमः । ॐ सूर्याय नमः । ॐ दिगीशेभ्यो नमः । ॐ नासत्याभ्यां नमः । ॐ सरस्वत्यै नमः। ॐ गवे नमः । ॐ गुरुभ्यो नमः ।
इति नाममन्त्रैर्ध्यानावाहनासनपाद्याघ्र्घ्यस्नानाचमनवस्त्रगन्धाक्षतपुष्पधूपदीपनैवेद्यभूषणादिभिः सम्पूज्य जपं विधाय समर्थ्य नीराज्य पुष्पाञ्जलिं समर्प्य स्वेष्टदेवं भिषग्वरं ब्राह्मणान् सौचिकं च नमस्कृत्य मातुरुत्सङ्गस्थं भूषणवस्त्रादिभिरलङ्कृतं बालकं प्राङ्मुखं कृत्वा लग्नदानसङ्कल्पं कुर्यात् ।
(ग) लग्नशुद्धये दक्षिणादानम्
ॐ अद्येहेत्यादि अमुकराशेरस्य बालकस्य कर्णवेधलग्नाद् (अमुक) स्थानस्थितग्रहेण सूचितारिष्टनिवृत्यर्थं ग्रहाणां प्रीतये इमां दक्षिणां ब्राह्मणाय दास्ये ।
इति लग्नदानम् ।
ततो दैवज्ञबोधिते शुभे लग्ने पिता सौचिकोऽन्यो वा सुवर्णसूच्या रजतसूच्या वा अष्टाङ्गुलया बालकस्य दक्षिणं कर्णं वेधयेत् -
(घ) कर्णवेधनम्
अथ दक्षिणकर्णाभिमन्त्रणम्
ॐ भद्रं कर्णेभिरिति प्रजापतिर्ऋषिस्त्रिष्टुप्छन्दः लिङ्गोक्ता देवता दक्षिणकर्णाभिमन्त्रणे विनियोगः ।
ॐ भद्रङ्कर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः । स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवा सस्तनूभिर्व्यशेमहि देवहितं यदायुः ॥
वामकर्णाभिमन्त्रणम्
ॐ वक्ष्यन्ती वेदा इति देवा ऋषयस्त्रिष्टुप्छन्दो लिङ्गोक्ता देवता वामकर्णाभिमन्त्रणे विनियोगः ।
ॐ वक्ष्यन्ती वेदा गनीगन्ति कर्णं प्रिय सखायं परिषस्वजाना । योषेव शिङ्क्ते वितताधिधन्वन् ज्याऽइय समने पारयन्ती ॥
इत्यभिमन्त्र्य कर्णौ वेधयित्वा दक्षिणासङ्कल्पं कुर्यात् -
(ङ) दक्षिणादानम्
ॐ अद्येहामुकोऽहं अमुकराशेरस्य बालकस्य कर्णवेधकर्मणः साङ्गफलप्राप्तये साद्गुण्यार्थं चेमां दक्षिणां नानानामगोत्रेभ्यः शर्मभ्यो ब्राह्मणेभ्यो विभज्य दास्ये, ॐ तत्सन्न मम ।
ततो ब्राह्मणान् भोजयित्वा दक्षिणां प्रदाय अभिषेकतिलकरक्षाबन्धनघृतच्छायामन्त्रपाठादि कारयित्वा जीवमातृपूजनं महानीराजनं च कुर्यात् ।
॥ इति कर्णवेधविधिः ॥
सम्बन्धित पाठ र तयारी
स्रोत र सम्पादन
सामग्री व्यवस्थापन: Karmakanda Admin
स्रोत: उपलब्ध गराइएको कर्मकाण्ड संस्कार पाठसंग्रह र अभिलेखित सन्दर्भ सामग्री।