॥ श्रद्धा र अध्ययनको संगम ॥०% पढियो

श्राद्ध विधि

तर्पण विधि

विषयसूची — २३ खण्ड

तर्पण विधि
प्रारम्भिक कर्म
तर्पण गर्दा मुख्य विधिहरू
कुश एवं जलको व्यवस्था
प्रथमं प्रायश्चित्तगोदानम्
ततः कुशतिलजलान्यादाय सङ्कल्पं कुर्यात् ।
प्रार्थना
ततो दानप्रतिष्ठा
प्रतिज्ञासङ्कल्पः
देवर्षितर्पणम्
मनुष्यतर्पणम्
दिव्यपितृतर्पणम्
४. स्वपितृ तर्पण
वस्त्रनिष्पीडनम्
ब्रह्मादिदेवानां पूजनम्
सूर्यार्घ्यदानम्
सूर्योपस्थानम्
दिशां दिग्देवानाञ्च प्रणमनम्
मुखाभिमर्शनम्
चक्षुःस्पर्शः
पितृविसर्जनम्
समापन मन्त्र
पितृ तर्पण विधि समाप्त ।

तर्पण विधि

प्रारम्भिक कर्म

तर्पण भनेको पितृहरूलाई जल अर्पण गर्ने विधि हो जसले उनीहरूको आत्मालाई शान्ति र सुख प्रदान गर्दछ। तर्पण विधि निम्न प्रकारले सम्पन्न गरिन्छ:
प्रातःकाल संध्योपासना गरेपछि दायाँ हातको अनामिका औँलामा ‘पवित्रे स्थो वैष्णव्यौ०’ मन्त्र पढ्दै पवित्र (औंठी) धारण गर्नुहोस्। त्यसपछि हातमा तिन टुक्रा कुश, जौ, अक्षता र जल लिएर तल उल्लिखित अनुसार संकल्प पढ्नुहोस् । त्यसपछि पूर्व दिशा फर्केर बस्नुपर्दछ । यसपछि तर्पण सुरु गर्नुपर्दछ ।
तर्पण गर्दा पितृहरूको नाम लिँदै हातमा जल लिएर तिनलाई तर्पण गर्नु पर्दछ ।

तर्पण गर्दा मुख्य विधिहरू

देव तर्पण - यसमा पूर्वतर्फ फर्केर तर्पण गर्नुपर्दछ । माझी औंलातिरबाट पानी खसाल्ने
ऋषि तर्पण - यसमा उत्तरतर्फ फर्केर तर्पण गर्नुपर्दछ । कान्छी औंलाको फेदतिरबाट पानी खसाल्ने
पितृ तर्पण - यसमा दक्षिणातर्फ फर्केर तर्पण गर्नुपर्दछ । बुढी औंलाको फेदतिरबाट पानी खसाल्ने

कुश एवं जलको व्यवस्था

एक तामाको वा चाँदीको भाँडोमा सेतो चन्दन, जौ, खगौतो वा अर्घपात्र, सुगन्धित फूल र तुलसीपत्र राख्नुहोस्। त्यसपछि भाँडोमाथि एक हात वा प्रादेश मात्र लामो तीन कुश राख्नुहोस्, जसको अग्रभाग पूर्वतर्फ रहोस्। त्यसपछि त्यस भाँडोमा तर्पणका लागि जल भर्नुहोस्। राखिएका तीनवटा कुशहरूलाई तुलसीसहित दाहिने हातमा लिएर बायाँ हातले ढाक्नुहोस् र तल उल्लेखित मन्त्र पढ्दै देवताको आवाहन/निमन्त्रणा गर्नुहोस्।

प्रथमं प्रायश्चित्तगोदानम्

कर्ता शुचिरासने उपविश्याचम्य गां ब्राह्मणं च संपूज्य गोपुच्छोदकेन स्वशिरसि अभिषिञ्चेत् ।
तद्यथा:-
ॐ मनो मे तर्पयत वाचं मे तर्पयत प्राणं मे तर्पयत चक्षुर्मे तर्पयत श्रोत्रं मे तर्पयतात्मानं मे तर्पयत प्रजां मे तर्पयत पशून्मे तर्पयत गणान् मे तर्पयत गणा मे मा वितृषन् ।

ततः कुशतिलजलान्यादाय सङ्कल्पं कुर्यात् ।

हरि ॐ तत्सत् ३ ॐ विष्णुः ३ अद्येहेत्यादि पूर्वसङ्कल्पमुच्चार्य अमुकगोत्रः अमुकप्रवरः शुक्लयजुर्वेदमाध्यन्दिनीयवाजसनेयशाखाध्यायी अमुकशर्माहं (वर्माहं गुप्तोहम्) सकलपापक्षयपूर्वकं श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थम् अमुकगोत्रस्य (गोत्रायाः) अस्मत्पितुः (मातुः) अमुकशर्मणो वसुस्वरूपस्य (अमुकनाम्न्या देव्याः वसुस्वरूपायाः) अद्यकर्तव्य सांवत्सरैकोद्दिष्टक्षयाहश्राद्धकर्तृत्वाधिकारसिद्धये पूर्वदिने भक्ष्याभक्ष्यस्पृश्यास्पृश्यचोष्याचोष्यादिसकलप्रत्यवायपरिहारपूर्वककर्माधिकारार्थं देहशुद्ध्यर्थं भूमिशुद्ध्यर्थञ्च इमां सर्वप्रायश्चित्तप्राजापत्यानुकल्पीभूतां गां तत्प्रत्याम्नायीभूतं व्यवहारोपकल्पितं द्रव्यं लोष्टादिकं वा रुद्रदैवतां (विष्णुदैवतां वा) अमुकगोत्राय अमुकशर्मणे ब्राह्मणाय प्रायश्चित्तगोदानत्वेन तुभ्यमहं संप्रददे । ॐ स्वस्ति इति प्रतिवचनम् ।

प्रार्थना

ॐ कपिले सर्वदेवानां पूजनीयासि रोहिणि ।
तीर्थदेवमयी यस्मात्तस्माच्छान्तिं प्रयच्छ मे ॥
गावो ममाग्रतः सन्तु गावो मे सन्तु पृष्ठतः ।
गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥

ततो दानप्रतिष्ठा

ॐ अद्य कृतैतत् सर्वप्रायश्चित्तनिमित्तकगोदानकर्मणः (गोप्रत्याम्नायीभूत द्रव्यदानकर्मणो वा) प्रतिष्ठासाङ्गतासिद्ध्यर्थम् इदं दानप्रतिष्ठाद्रव्यं रौप्यखण्डं चन्द्रदैवतं सुपूजिताय अमुकगोत्राय अमुकशर्मणे ब्राह्मणाय दानप्रतिष्ठात्वेन तुभ्यमहं संप्रददे । ॐ कोदात् कस्माऽअदादिति प्रतिग्रहीता वदेत् ।

प्रतिज्ञासङ्कल्पः

कुशतिलजलान्यादाय
हरि ॐ तत्सत् ३ ॐ विष्णुः ३ अद्येहेत्यादि पूर्वसङ्कल्पमुच्चार्य अमुकगोत्रः अमुकप्रवरः अमुकशाखाध्यायी अमुकशर्माहं (वर्माहं गुप्तोहं) अमुकगोत्रस्य (गोत्रायाः) अस्मत्पितुः (मातुः) अमुकशर्मणो (अमुकनाम्नी देव्याः) वसुस्वरूपस्य (वसुस्वरूपायाः) नित्यतर्पणाङ्गत्वेन (एकोद्दिष्टश्राद्धाङ्गत्वेन, पार्वणश्राद्धाङ्गत्वेन वा) श्रीमत्परमेश्वरप्रीतये देवर्षीणां मनुष्याणां दिव्यपितृणां स्वपितृणां च तर्पणमहं करिष्ये ।
॥ इति सङ्कल्प्य ॥

देवर्षितर्पणम्

उपवीती प्राङ्मुखः कुशपाणिर्देवतीर्थवर्तिना यवकुशोदकेन विश्वान् देवानावाह्य तर्पयेत् ।
ॐ विश्वेदेवासऽआगत शृणुतामऽइमಆहवम् । एदं बर्हिर्निषीदत ॥
ॐ विश्वेदेवाः शृणुतेमಆहवम्मे येऽअन्तरिक्षे यऽउपद्यविष्ठ ।
येऽअग्निजिह्वाऽउतवा यजत्राऽआसद्यास्मिन् बर्हिषि मादयध्वम् ॥
इति मन्त्रद्वयं पठित्वा

ॐ भूर्भुवःस्वः ब्रह्मादयो देवाः इहागच्छन्तु, इह तिष्ठन्तु, गृह्णन्तु एताञ्जलाञ्जलीन् ।
ॐ ब्रह्मा तृप्यताम् ।
ॐ देवास्तृप्यन्ताम् ।
ॐ पुराणाचार्यास्तृ... ।
ॐ संवत्सरसावयवस्तृप्यताम् ।
ॐ देवानुगास्तू...।
ॐ विष्णुस्तृ... ।
ॐ छन्दांसि तू...।
ॐ गन्धर्वास्तू... ।
ॐ देव्यस्तृप्यन्ताम् ।
ॐ नागास्तृ ...।
ॐ रुद्रस्तू...।
ॐ वेदास्तू...।
ॐ इतराचार्यास्तृ... ।
ॐ अप्सरसस्तू.. ।
ॐ सागरास्तू... ।
ॐ प्रजापतिस्तृ... ।
ॐ ऋषयस्तृ... ॥
ॐ पर्वतास्तू...।
ॐ सरितस्तू... ।
ॐ मनुष्यास्तू...।
ॐ यक्षास्तू...।
ॐ रक्षांसि तू... ।
ॐ पिशाचास्तू...।
ॐ सुपर्णास्तू...।
ॐ भूतानि तृ...।
ॐ पशवस्तू...।
ॐ वनस्पतयस्तृ... ।
ॐ ओषधयस्तृ... ।
ॐ भूतग्रामचतुर्विधस्तृप्यताम्।
ॐ मरीचिस्तृप्यताम् ।
ॐ अत्रिस्तृ... ।
ॐ अङ्गिरास्तू ...।
ॐ पुलस्त्यस्तृ...।
ॐ पुलहस्तृ...।
ॐ क्रतुस्तृ... ।
ॐ प्रचेतास्तू... ।
ॐ वसिष्ठस्तू... ।
ॐ भृगुस्तू... ।
ॐ नारदस्तृ... ।

॥ इति देवर्षितर्पणम् ॥

मनुष्यतर्पणम्

ततः कण्ठे सूत्रं कृत्वा निवीती उदङ्मुखः कायतीर्थवर्तिना सकुशोदकेनाञ्जलौ तिरश्चः कुशान् कृत्वा मनुष्यान् द्विर्द्विस्तर्पयेत् -
ॐ भूर्भुवः स्वः सनकादयः सप्तमनुष्या ! इहागच्छन्तु, इह तिष्ठन्तु, गृह्णन्तु एताञ्जलाञ्जलीन् ।
ॐ सनकस्तृप्यताम् २।
ॐ सनन्दनस्तृ... २ ।
ॐ सनातनस्तू... २।
ॐ कपिलस्तृ... २।
ॐ आसुरिस्तृ... २।
ॐ वोढुस्तू...२।
ॐ पञ्चशिखस्तू... २।

॥ इति मनुष्यतर्पणम् ॥

दिव्यपितृतर्पणम्

ततोऽपसव्येन प्राचीनावीती दक्षिणाभिमुखः पातितवामजानुर्मोटितकुशतिलाञ्जलित्रयेण पितृतीर्थेन खड्गपात्रेण च दिव्यपितृनावाह्य तर्पयेत् ।
ॐ उशन्तस्त्वा निधीमह्युशन्तः समिधीमहि ।
उशन्नुशतऽआवह पितृन् हविषेऽअत्तवे ॥
ॐ आयन्तु नः पितरः सोम्यासोऽग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः ।
अस्मिन्यज्ञे स्वधया मदन्तोऽधिब्रुवन्तु तेऽवन्त्वस्मान् ॥
इति मन्त्रद्वयं पठित्वा-
ॐ कव्यवाडनलादयो दिव्यपितरः ।
इहागच्छन्तु, इह तिष्ठन्तु, गृह्णन्तु एताञ्जलाञ्जलीन् ।
ॐ कव्यवाडनलस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा नमः ३।
ॐ सोमस्तृ... ३।
ॐ यमस्तृ... ३।
ॐ अर्यमा तृ... ३।
ॐ अग्निष्वात्तास्तृप्यन्तामिदं तिलोदकं तेभ्यः स्वधा नमः ३।
ॐ सोमपास्तृ... ३।
ॐ बर्हिषदस्तू... ३।
ॐ
यमाय नमः ३।
ॐ धर्मराजाय नमः ३।
ॐ मृत्यवे नमः ३।
ॐ अन्तकाय नमः ३।
ॐ वैवस्वताय नमः ३ ।
ॐ कालाय नमः ३।
ॐ सर्वभूतक्षयाय नमः ३।
ॐ औदुम्बराय नमः ३।
ॐ दध्नाय नमः ३।
ॐ नीलाय नमः ३।
ॐ परमेष्ठिने नमः ३।
ॐ वृकोदराय नमः ३।
ॐ चित्राय नमः ३।
ॐ चित्रगुप्ताय नमः ३।

॥ इति दिव्यपितृतर्पणम् ॥

४. स्वपितृ तर्पण

स्वपितृको तर्पण गर्दा, पूर्वमुखी भएर जल अञ्जलि दिँदै उच्चारण गर्नुहोस्।

पितृ आवाहन-
ॐ उदीरतामवरऽउत्परासऽउन्मध्यमाः पितरः सोम्यासः ।
असुं यऽईयुरवृकाऽऋतज्ञास्ते नोऽवन्तु पितरो हवेषु ॥ ( शु० य० १६।४६)

संकल्प-
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्पिता अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥

प्रथमाञ्जली-
ॐ अङ्गिरसो नः पितरो नवग्वाऽअथर्वाणो भृगवः सोम्यासः ।
तेषां वयಆसुमतौ यज्ञियानामपि भद्रे सौमनसे स्याम । (शु० य० १६।७०)

ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्पिता अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥

द्वितीयाञ्जली-
ॐ आयन्तु नः पितरः सोम्यासोऽग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः ।
अस्मिन्यज्ञे स्वधया मदन्तोऽधिब्रुवन्तु तेऽवन्त्वस्मान् ॥ (शु० य० १६।५८)

तृतीयाञ्जली-
ॐ ऊर्जं वहन्तीरमृतङ्घृतम्पयः कीलालं परिस्रुतम् ।
स्वधास्थ तर्पयत मे पितृन् ॥ (शु० य०।३४)

हजुरबा तर्पण (पितामह)
पिताको तर्पण सकिएपछि हजुरबाको तर्पण गर्नुहोस्।

संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्पितामहः अमुकशर्मा रुद्रस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

प्रथमाञ्जली
ॐ पितृभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नमः पितामहेभ्यः स्वधायिभ्यः
स्वधा नमः प्रपितामहेभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नमः ।
अक्षन्पितरोऽमीमदन्त पितरोऽतीतृपन्त पितरः पितरः शुन्धध्वम् ॥ (शु० य० १६।३६)

द्वितीयाञ्जली
ॐ ये चेह पितरो ये च नेह याँश्च विद्म याँ२ऽउ च न प्रविद्म ।
त्वंव्वेत्थ यति ते जातवेदः स्वधाभिर्यज्ञಆसुकृतञ्जुषस्व ॥ (शु० य० १६।६७)

तृतीयाञ्जली
ॐ मधुव्वाताऽऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः ।
माध्वीर्नः सन्त्वोषधीः ॥ (शु० य० १३।२७)

बुढा हजुरबा (प्रपितामह)
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्प्रपितामहः अमुकशर्मा आदित्यस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

प्रथमाञ्जली
ॐ मधु नक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिवಆरजः ।
मधु द्यौरस्तु नः पिता ॥ (शु० य० १३।२८)

संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्प्रपितामहः अमुकशर्मा आदित्यस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

तृतीयाञ्जली
ॐ मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमाँ२ऽअस्तु सूर्यः ।
माध्वीर्गावो भवन्तु नः ॥ (शु० य० १३।२६)

ॐ मधु । मधु । मधु । तृप्यध्वम् । तृप्यध्वम् । तृप्यध्वम् ।

आमातर्पण (माता)
आवाहन
ॐ आमा वाजस्य प्रसवो जगम्यादेमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे । आ मा गन्तां पितरामातरा चामा सोमोऽअमृतत्त्वेन गम्यात् ।

यो मन्त्र पढिसकेपछि कुश पानी समातेर,

संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मन्माता अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

प्रथमाञ्जली
ॐ नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शोषाय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे नमो वः पितरः पितरो नमो वो गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो व्वासऽआधत्त ॥ (शु० य० २।३२)

द्वितीयाञ्जली
ॐ नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शोषाय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे नमो वः पितरः पितरो नमो वो गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो व्वासऽआधत्त ॥ (शु० य० २।३२)

तृतीयाञ्जली
ॐ नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शोषाय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे नमो वः पितरः पितरो नमो वो गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो व्वासऽआधत्त ॥ (शु० य० २।३२)

हजुरआमा (पितामही)
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्पितामही अमुकी देवी रुद्रस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्पितामही अमुकी देवी रुद्रस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

बुढी हजुरआमा (वृद्धप्रमातामही)
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मद्वृद्धप्रमातामही अमुकी देवी आदित्यस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मद्वृद्धप्रमातामही अमुकी देवी आदित्यस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

सौतेली आमाको तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्सापत्नमाता अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥२॥

संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्सापत्नमाता अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥२॥

मावली (मातृकुल) – हजुरबा र हजुरआमा
मातामह संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मन्मातामहः अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

तिन पटक तर्पण दिनुहोस्
ॐ नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शोषाय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे नमो वः पितरः पितरो नमो वो गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो व्वासऽआधत्त ॥ (शु० य० २।३२)

प्रमातामह
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्प्रमातामहः अमुकशर्मा रुद्रस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

वृद्धप्रमातामह
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मद्वृद्धप्रमातामहः अमुकशर्मा आदित्यस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

मातामही
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मन्मातामही अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

प्रमातामही
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्प्रमातामही अमुकी देवी रुद्रस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

वृद्धप्रमातामही
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मद्वृद्धप्रमातामही अमुकी देवी आदित्यस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥३॥

पत्नीतर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्पत्नी अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥१॥

सुत (छोरा) तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्सुतः अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

कन्या (छोरी) तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्कन्या अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥१॥

पितृव्य (काका) तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्पितृव्यः अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

मातुल (मामा) तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मन्मातुलः अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

भ्राता (दाजु/भाइ) तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मद्भ्राता अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

सौतेनी भ्राता तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्सापत्नभ्राता अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

भगिनी (दिदी/बहिनी) तर्पण
पितृभगिनी
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्पितृभगिनी अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥१॥

मातृभगिनी
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मन्मातृभगिनी अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥१॥

आत्मभगिनी
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मदात्मभगिनी अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥१॥

सापत्नभगिनी
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्सापत्नभगिनी अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥१॥

श्वशुर (ससुरा) तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मच्छ्वशुरः अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

गुरुतर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मद्गुरुः अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

गुरुपत्नीतर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मदाचार्यपत्नी अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥२॥

शिष्यतर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मच्छिष्यः अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

सौतेनी पत्नीतर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्राऽस्मत्सापत्नपत्नी अमुकी देवी वसुस्वरूपा तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्यै स्वधा नमः ॥२॥

मित्र तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्सखा अमुकशर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

राजाको तर्पण
संकल्प
ॐ अद्येहामुकसगोत्रोऽस्मत्राजा अमुकवर्मा वसुस्वरूपस्तृप्यताम् इदं सतिलं जलं (गङ्गाजलं वा) तस्मै स्वधा नमः ॥३॥

ततः श्लोकानुसारेण ज्येष्ठकनिष्ठादीन् सपत्नीकांश्च तर्पयेत्

ताताम्बात्रितयं सपत्नजननी मातामहादित्रयम् ।
सस्त्री-स्त्री-तनयादि तातजननीस्वभ्रातरः सस्त्रियः ॥
ताताम्बात्मभगिन्यपत्यधवयुग् जायापिता सद्गुरुः ।
शिष्याप्ताः पितरो महालयविधौ तीर्थे तथा तर्पणे ॥
ॐ आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं देवर्षिपितृमानवाः ।
तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः ॥
पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च ।
गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः ॥
ते तृप्तिमखिला यान्तु ये चास्मत्तोयकाङ्क्षिणः ॥
ये बान्धवाबान्धवा येऽन्यजन्मनि बान्धवाः ॥
ते सर्वे तृप्तिमायान्तु मद्दत्तेनाम्बुनाखिलाः ।
देवासुरास्तथा यक्षा नागा गन्धर्वराक्षसाः ॥
पिशाचा गुह्यकाः सिद्धाः कूष्माण्डास्तरवः खगाः ।
जलेचरा भूमिचरा वाय्वाहाराश्च जन्तवः ॥
ते तृप्तिमखिला यान्तु मद्दत्तेनाम्बुनाखिलाः ।
नरकेषु समस्तेषु यातनासु च ये स्थिताः ॥
तेषामाप्यायनायैतद्दीयते सलिलं मया ।
अतीतकुलकोटीनां सप्तद्वीपनिवासिनाम् ॥
आब्रह्मभुवनांल्लोकानिदमस्तु तिलोदकम् ।
यत्र क्वचनसंस्थानां क्षुत्तृष्णोपहतात्मनाम् ॥
इदमक्षय्यमेवास्तु मया दत्तं तिलोदकम् ॥

वस्त्रनिष्पीडनम्

ॐ ये के चास्मत्कुले जाता अपुत्रा गोत्रिणो मृताः ।
ते पिबन्तु मया दत्तं वस्त्रनिष्पीडनोदकम् ॥
ततः सव्यं कृत्वाऽऽचामेत् ।

ब्रह्मादिदेवानां पूजनम्

पूर्वाभिमुखो भूत्वा जले षट्‌कोणं विलिख्य ब्रह्मादीन् पूजयेत् -
ॐ ब्रह्म जज्ञानं प्रथमं पुरस्ताद्विसीमतः सुरुचो वेनऽआवः ।
सबुध्न्याऽउपमाऽअस्य विष्ठाः सतश्च योनिमसतश्च विवः ।।
ॐ ब्रह्मणे नमः।
ॐ इदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम् । समूढमस्य पाಆसुरे स्वाहा ॥
ॐ विष्णवे नमः ।
ॐ नमस्ते रुद्रमन्यवऽउतोतऽइषवे नमः। बाहुभ्यामुत ते नमः ॥
ॐ रुद्राय नमः।
ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ॥
ॐ सवित्रे नमः ।
ॐ मित्रस्य चर्षणी धृतो वो देवस्य सानसि। द्युम्नं चित्रश्रवस्तमम् ।
ॐ मित्राय नमः।
ॐ वरुणस्योत्तम्भनमसि वरुणस्य स्कम्भसर्जनीस्थो वरुणस्यऽऋतसदन्यसि वरुणस्यऽऋतसदनमसि वरुणस्यऽऋतसदनमासीद ॥
ॐ वरुणाय नमः ।

सूर्यार्घ्यदानम्

ॐ एहि सूर्य सहस्रांशो तेजोराशे जगत्पते ।
अनुकम्पय मां भक्त्या गृहाणार्घ्यं दिवाकर ॥

सूर्योपस्थानम्

ॐ अदृश्रमस्य केतवो विरश्मयो जनां२ऽअनु । भ्राजन्तोऽअग्नयो यथा ।
उपयामगृहीतोऽसि सूर्याय त्वा ब्भ्राजायैष ते योनिः सूर्याय त्वा ब्भ्राजाय ॥
सूर्य ब्भ्राजिष्ठ ब्भ्राजिष्ठस्त्वन्देवेष्वसि ब्भ्राजिष्ठोऽहं मनुष्येषु भूयासम् ॥
ॐ हಆसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिदुरोणसत् ।
नृषद्वरसदृतसद्व्योमसदब्जा गोजाऽऋतजाऽअद्रिजाऽऋतं बृहत् ॥

दिशां दिग्देवानाञ्च प्रणमनम्

प्रदक्षिणीकृत्य दिशः दिग्देवताश्च प्रणमेत् ।
ॐ प्राच्यै दिशे नमः।
ॐ इन्द्राय नमः।
ॐ आग्नेय्यै दिशे नमः ।
ॐ अग्नये नमः ।
ॐ दक्षिणायै दिशे नमः।
ॐ यमाय नमः।
ॐ नैर्ऋत्यै दिशे नमः।
ॐ निर्ऋतये नमः ।
ॐ प्रतीच्यै दिशे नमः।
ॐ वरुणाय नमः ।
ॐ वायव्यै दिशे नमः ।
ॐ वायवे नमः ।
ॐ उदीच्यै दिशे नमः ।
ॐ कुबेराय नमः।
ॐ ऐशान्यै दिशे नमः ।
ॐ ईशानाय नमः ।
ॐ ऊर्ध्वायै दिशे नमः।
ॐ ब्रह्मणे नमः।
ॐ अधोदिशे नमः।
ॐ अनन्ताय नमः।

तत उपविश्य नमेत् -
ॐ ब्रह्मणे नमः ।
ॐ अग्नये नमः ।
ॐ पृथिव्यै नमः ।
ॐ ओषधीभ्यो नमः ।
ॐ वाचे नमः ।
ॐ वाचस्पतये नमः ।
ॐ विष्णवे नमः ।
ॐ महद्भ्यो नमः ।
ॐ अद्भ्यो नमः।
ॐ अपां पतये नमः।
ॐ वरुणाय नमः।

मुखाभिमर्शनम्

ॐ संवर्चसा पयसा सन्तनूभिरगन्महि मनसा सಆशिवेन ।
त्वष्टा सुदत्रो विदधातु रायोऽनुमार्ष्टु तन्वो यद्विलिष्टम् ॥
इति मन्त्रेण मुखमभिमृश्य अनामिकाङ्गुष्ठाभ्यां जलं स्पृष्ट्वा चक्षुःस्पर्शः कार्यः ।

चक्षुःस्पर्शः

ॐ तच्चक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत् ।
पश्येम शरदः शतञ्जीवेम शरदः शतಆशृणुयाम शरदः शतम्प्रब्रवाम शरदः शतमदीनाः स्याम शरदः शतम्भूयश्च शरदः शतात् ॥

पितृविसर्जनम्

ॐ देवागातुविदो गातुं वित्त्वा गातुमित ।
मनसस्पतऽइमन्देव यज्ञಆस्वाहा वातेधाः ॥
इति मन्त्रेण पितृन् विसर्जयेत् ।

समापन मन्त्र

ॐ सर्वे देवाः पितरश्च तृप्तास्तु ।
ॐ मम कृतं तर्पणं समाप्यताम् ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

‘सर्व देवता र पितृ तृप्त हुनुहोस्, मेरो तर्पण पूर्ण भयो। शान्ति होस्।’

पितृ तर्पण विधि समाप्त ।

यसपछि पितृ तर्पणको जललाई नदी, ताल वा कुनै स्वच्छ स्थानमा छोडिदिनुहोस् । अनि तर्पण गर्ने व्यक्तिले स्नान गरी सफा लुगा लगाएर दीयो बालेर श्राद्ध कर्म सुरु गर्नुहोस् ।

सम्बन्धित पाठ र तयारी

स्रोत र सम्पादन

सामग्री व्यवस्थापन: Karmakanda Admin

स्रोत: उपलब्ध गराइएको कर्मकाण्ड मूलपाठ संग्रह; डिजिटल संकलनको स्रोत विवरण सुरक्षित राखिएको छ।

स्रोत, प्रकाशन र सम्पादन विधिबारे पढ्नुहोस्

आस्थाको उज्यालो,ज्ञानको अनन्त यात्रा।

संकल्प र पूजा सामग्री

अमेरिका र क्यानडाको लागि संकल्प

पूजा सामग्री सूची

सनातन ज्ञानका आयामहरू

सोह्र संस्कार संग्रह

श्राद्ध विधि संग्रह

एकोदिष्ट श्राद्ध

पार्वण (महालय) श्राद्ध

तीर्थ श्राद्ध

आभ्युदयिक (नान्दी) श्राद्ध

वैदिक ज्ञान संग्रह

पूजाको तयारी,अब अझ सजिलो।

कर्मकाण्ड, अब तपाईंको मोबाइलमा।

जरा परम्परामा। यात्रा भविष्यतर्फ।

पूजाको तयारी,अब एकै ठाउँमा।

कुन पूजाको तयारी गर्दै हुनुहुन्छ?

सामान्य पूजा सामग्री

हवन तथा अग्निस्थापना

गणेश पूजा

रुद्राभिषेक

सत्यनारायण पूजा

पञ्चोपचार पूजा

षोडशोपचार पूजा

विवाह संस्कार

व्रतबन्ध तथा छेवर

नामकरण (न्वारन)

अन्नप्राशन (पास्नी)

जन्मोत्सव पूजा

चौरासी पूजा

गृहपूजा

गृहप्रवेश

शिलान्यास

सवारी पूजा

जन्म शान्ति

लाखबत्ती पूजा

श्राद्ध सामग्री

गाईदान

भाइटीका

दशैँ तथा दुर्गापूजा

व्रत तथा चाडपर्व

मिल्दो सूची भेटिएन।

तर्पण विधि

तर्पण विधि

प्रारम्भिक कर्म

तर्पण गर्दा मुख्य विधिहरू

कुश एवं जलको व्यवस्था

प्रथमं प्रायश्चित्तगोदानम्

ततः कुशतिलजलान्यादाय सङ्कल्पं कुर्यात् ।

प्रार्थना

ततो दानप्रतिष्ठा

प्रतिज्ञासङ्कल्पः

देवर्षितर्पणम्

मनुष्यतर्पणम्

दिव्यपितृतर्पणम्

४. स्वपितृ तर्पण

वस्त्रनिष्पीडनम्

ब्रह्मादिदेवानां पूजनम्

सूर्यार्घ्यदानम्

सूर्योपस्थानम्

दिशां दिग्देवानाञ्च प्रणमनम्

मुखाभिमर्शनम्

चक्षुःस्पर्शः

पितृविसर्जनम्

समापन मन्त्र

पितृ तर्पण विधि समाप्त ।

सम्बन्धित पाठ र तयारी

स्रोत र सम्पादन

आस्थाको उज्यालो,
ज्ञानको अनन्त यात्रा।

पूजाको तयारी,
अब अझ सजिलो।

पूजाको तयारी,
अब एकै ठाउँमा।